خطاهای شناختی چیست و چرا رخ میدهند؟
ذهن انسان برای صرفهجویی در انرژی، همیشه واقعیت را پردازش نمیکند؛ بلکه از میانبُرهایی شناختی استفاده میکند. این میانبرها اگرچه در برخی شرایط مفیدند، اما اغلب باعث برداشتهای غلط و قضاوتهای عجولانه میشوند. به این اشتباهات فکری «خطاهای شناختی» گفته میشود.
انواع رایج خطاهای شناختی
۱. فیلتر ذهنی
در این الگو فرد فقط بخش منفی یک موقعیت را میبیند و تمام جنبههای مثبت را نادیده میگیرد. این خطا معمولاً زمینهساز افسردگی و ناامیدی است.
۲. تعمیم افراطی
یک اتفاق بد، به کل زندگی تعمیم داده میشود. مثلاً «یکبار شکست خوردم، پس همیشه شکست میخورم.»
۳. ذهنخوانی
فرد بدون هیچ مدرک واقعی، فکر میکند دیگران چه ذهنیتی درباره او دارند. این خطا اضطراب اجتماعی را تشدید میکند.
۴. فاجعهسازی
در این حالت، فرد بدترین سناریوی ممکن را تصور میکند و احتمال وقوع آن را قطعی میداند.
۵. تفکر سیاهوسفید
همه چیز یا عالی است یا فاجعه؛ حد وسطی وجود ندارد. این الگو معمولاً باعث فشار روانی و ناتوانی در دیدن واقعیت میشود.
خطاهای شناختی چگونه احساسات را کنترل میکنند؟
افکار ما مستقیمترین مسیر تأثیرگذاری بر احساسات هستند. تفکر اشتباه = احساس اشتباه.
وقتی ذهن بر اساس شواهد ناقص نتیجهگیری میکند، بدن نیز واکنش احساسی شدید نشان میدهد. به همین دلیل است که گاهی بدون دلیل واقعی، مضطرب یا ناراحت میشویم.
CBT چگونه این خطاها را اصلاح میکند؟
درمان شناختیرفتاری (CBT) با کمک ابزارهای ساختاریافته، این الگوهای اشتباه را شناسایی و بازسازی میکند. درمانگر به مراجع کمک میکند:
- افکار را ثبت و تحلیل کند
- شواهد واقعی را بررسی کند
- باورهای ناکارآمد را با الگوهای منطقی جایگزین کند
نتیجه این فرآیند افزایش آرامش روانی، تصمیمگیری سالم و بهبود روابط است.
چطور خودمان خطاهای ذهنی را کاهش دهیم؟
۱. نوشتن افکار
وقتی افکار روی کاغذ نوشته میشوند، منطقیتر و قابل تحلیلتر میشوند.
۲. پرسیدن سؤال کلیدی
«آیا برای این فکر مدرک قطعی دارم؟»
۳. توقف ذهنخوانی
تا زمانی که نپرسیدهایم، نمیدانیم دیگران چه فکر میکنند.
۴. دیدن تصویر بزرگ
نگاه گسترده، شدت خطاهای شناختی را بهطرز چشمگیری کاهش میدهد.
3 دیدگاه
دکتر مینا قاسمی
لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است. چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است
حمید رضازاده
لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است. چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است
دکتر رضایی
لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است. چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است